تراز تجاری ایران در بنبست؛ آمارها چه میگویند؟
تراز تجاری ایران از سال ۱۳۹۸ به این سو به طور مداوم منفی شده است. این در حالی است که سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی و برنامههای توسعهای کشور بر کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی و افزایش صادرات غیرنفتی تاکید دارند. با این حال، آمارهای رسمی نشان میدهد که تراز تجاری کشور نه تنها بهبود نیافته بلکه با روند رو به رشدی منفی شده است.
یکی از دلایل اصلی این وضعیت، ترکیب آمار صادرات نفتی با صادرات غیرنفتی است. دولتها برای پنهان کردن عمق بحران تراز تجاری، آمار صادرات نفت را به آمار صادرات غیرنفتی اضافه میکنند و به این ترتیب، تراز تجاری را مثبت جلوه میدهند. این در حالی است که تراز تجاری غیرنفتی همچنان منفی است و به طور متوسط در ۵ ماهه امسال به حدود ۴.۴ میلیارد دلار رسیده است.
تحلیل آمارهای تجارت خارجی نشان میدهد که صادرات ایران عمدتاً بر کالاهای کم ارزش و خام متمرکز شده است و به تعداد محدودی کشور صادرات میشود. بیش از ۷۵ درصد صادرات کشور را محصولات کامودیتی و کالاهای خام و نیمهخام تشکیل میدهند و ۸۰ درصد صادرات نیز به ۵ کشور اصلی از جمله چین، عراق، ترکیه، امارات و هند صورت میگیرد. این وابستگی به چند کشور و کالاهای کم ارزش، اقتصاد ایران را آسیبپذیر کرده و مانع از رشد و توسعه پایدار آن شده است.
علاوه بر این، دولتهای مختلف با بدعتگذاری در تعریف صادرات غیرنفتی، تلاش کردهاند تا آمارهای مثبتتری از تراز تجاری ارائه دهند. اضافه کردن میعانات گازی، گاز مایع و حتی نفت خام به آمار صادرات غیرنفتی، نمونههایی از این دست اقدامات هستند.

در این شرایط، کارشناسان و اقتصاددانان بارها نسبت به وضعیت نامناسب تراز تجاری ایران هشدار دادهاند و بر لزوم تنوعبخشی به سبد صادراتی و کاهش وابستگی به چند کشور و کالای خاص تاکید کردهاند. با این حال، به نظر میرسد که دولتها به جای اتخاذ سیاستهای مؤثر برای بهبود وضعیت تجارت خارجی، به دنبال پنهان کردن واقعیتها و ارائه آمارهای گمراهکننده هستند.
ادامه این روند نه تنها به اقتصاد ایران آسیب جدی وارد میکند، بلکه میتواند منجر به افزایش وابستگی کشور به درآمدهای نفتی و کاهش توان رقابتپذیری آن در بازارهای جهانی شود. بنابراین، برای بهبود وضعیت تراز تجاری و توسعه پایدار اقتصاد، نیاز به تدوین و اجرای سیاستهای جامع و بلندمدتی است که بر افزایش صادرات کالاهای با ارزش افزوده بالا، تنوعبخشی به بازارهای صادراتی و کاهش وابستگی به کالاهای خام متمرکز باشد.
با احترام ، مجله خبری روز آنلاین

**میثم قدیری**
تحلیلگر ارشد اقتصادی
میثم قدیری تحلیلگر اقتصادی و روزنامهنگار حرفهای با بیش از چهارده سال تجربه مستمر در حوزه تحلیل بازارهای مالی، بررسی سیاستهای پولی و بانکی و گزارشنویسی اقتصادی است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل تحولات بازار سرمایه، نرخ ارز و طلا، تورم و معیشت مردم و بررسی تأثیر تصمیمات اقتصادی دولت بر زندگی روزمره شهروندان میباشد.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی ارشد اقتصاد از دانشگاه تهران و کارشناسی مدیریت مالی از دانشگاه شهید بهشتی است. همچنین دورههای تخصصی تحلیل بنیادی بازار سرمایه، اقتصادسنجی پیشرفته و مدلسازی مالی را در مراکز معتبر داخلی و بینالمللی گذرانده است. پایاننامه کارشناسی ارشد وی با موضوع «تأثیر سیاستهای پولی بر نرخ تورم در اقتصاد ایران» به عنوان پژوهش برتر دانشکده اقتصاد انتخاب شد.
**سوابق حرفهای**
قدیری فعالیت حرفهای خود را از سال ۱۳۸۹ به عنوان کارشناس اقتصادی در یک مؤسسه پژوهشی آغاز کرد. با گسترش فعالیتهایش در حوزه تحلیل بازارهای مالی، به عنوان تحلیلگر ارشد با چندین کارگزاری بورس و رسانههای اقتصادی معتبر همکاری داشته است. تحلیلهای روزانه و هفتگی وی درباره بازار سهام، ارز و طلا همواره مورد توجه سرمایهگذاران و فعالان اقتصادی بوده است.
از سال ۱۳۹۷ به تیم تحریریه مجله خبری جوان آنلاین پیوسته و به عنوان تحلیلگر ارشد اقتصادی و دبیر گروه اقتصاد در این رسانه فعالیت میکند. در این مدت، گزارشهای تحلیلی دقیق و پیشبینیهای مستند وی از تحولات اقتصادی، یکی از پرمخاطبترین بخشهای مجله بوده است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی قدیری در تحلیل بازار سرمایه (بورس)، بررسی نرخ ارز، طلا و مسکن، تحلیل سیاستهای پولی و مالی دولت، پیشبینی روند تورم و بررسی تأثیر تصمیمات اقتصادی بر معیشت مردم است. وی همچنین در زمینه گزارشنویسی تحقیقی اقتصادی، تحلیل بودجه سالانه و مصاحبه با مدیران و کارشناسان اقتصادی تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی حرفهای**
رویکرد قدیری در تحلیل اقتصادی مبتنی بر دادهها و آمارهای رسمی و معتبر، استفاده از مدلهای اقتصادسنجی استاندارد، توجه به روندهای بلندمدت اقتصادی و پرهیز از پیشبینیهای غیرکارشناسی و هیجانی است. وی در تحلیلهای خود بر شفافیت کامل منابع اطلاعاتی، بیان حدود و ثغور پیشبینیها و پرهیز از جانبداری جناحی تأکید دارد.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن اقتصاددانان ایران و کانون کارشناسان رسمی دادگستری (رشته اقتصاد و حسابرسی) است و در همایشهای تخصصی مرتبط با بازار سرمایه و سیاستهای پولی به عنوان کارشناس و تحلیلگر مشارکت فعال دارد.
**افتخارات و جوایز**
– دریافت تندیس بهترین تحلیلگر اقتصادی در جشنواره رسانههای اقتصادی (۱۴۰۱ و ۱۴۰۲)
– لوح تقدیر از سازمان بورس و اوراق بهادار برای تحلیلهای شفاف و تأثیرگذار (۱۴۰۰)
– نامزد دریافت جایزه کتاب سال اقتصاد برای تألیف «بورس به زبان ساده» (۱۴۰۱)
– انتخاب به عنوان تحلیلگر برتر در نظرسنجی فعالان بازار سرمایه (۱۴۰۲)
**تألیفات**
– **«بورس به زبان ساده؛ راهنمای جامع سرمایهگذاری در بازار سهام»** – انتشارات بورس (۱۴۰۱)
– **«تورم و معیشت؛ از تئوری تا واقعیت»** – انتشارات اقتصادی (۱۴۰۲)