مرگ دلخراش کاراکال و گربه جنگلی در مرکز بازپروری حیاتوحش پردیسان: نگاهی به چالشهای واکسیناسیون گونههای وحشی
خبر تلخ تلف شدن دو گونه ارزشمند حیاتوحش، یک کاراکال و یک گربه جنگلی، در مرکز بازپروری حیاتوحش پردیسان تهران بار دیگر توجهات را به سمت پیچیدگیهای حفاظت و درمان گونههای وحشی جلب کرده است. این حادثه که به دلیل ابتلا به ویروس کشنده پنلوکوپنی رخ داده، ضرورت بررسی دقیقتر روشها و محدودیتهای موجود در واکسیناسیون و مدیریت بیماریها در این مراکز را آشکار میسازد.
جزئیات فاجعه در مرکز بازپروری حیاتوحش پردیسان
دکتر بابک باستانی، سرپرست مرکز بازپروری حیاتوحش پردیسان، با تأیید خبر تلف شدن این دو گربهسان، علت اصلی را ابتلا به ویروس پنلوکوپنی اعلام کرد. این ویروس که به سرعت گسترش مییابد، چالشی جدی برای سلامت حیوانات در مراکز بازپروری به شمار میرود.
[
]
وی تصریح کرد که واکسیناسیون در حیاتوحش، برخلاف تصور رایج، تفاوتهای اساسی با واکسیناسیون حیوانات اهلی دارد. واکسنها ترکیبات بیولوژیک چندجزئی هستند که اجزای آنها بر اساس گونه هدف طراحی، تولید و از نظر ایمنی و اثربخشی ارزیابی میشوند.
چالشهای پیچیده واکسیناسیون حیاتوحش در پردیسان
سرپرست مرکز بازپروری حیاتوحش پردیسان تأکید کرد که واکسنهای تجاری موجود صرفاً برای گربه و سگ اهلی تولید شدهاند و استفاده از آنها در گونههای وحشی اقدامی خارج از برچسب مصرف و بالقوه پرخطر است. برای آنکه یک واکسن در گونههای وحشی مانند گربهسانان، سگسانان، خرسها یا حتی نشخوارکنندگان حیاتوحش ایمن و قابل استفاده باشد، دستکم باید سه ویژگی اساسی داشته باشد:
عدم ایجاد شوک یا واکنشهای شدید: واکسن نباید موجب بروز شوک یا واکنشهای شدید ازدیاد حساسیت شود که در گونههای وحشی معمولاً با شدت بیشتری بروز میکنند. به عنوان مثال، در همهگیری اخیر تب برفکی، واکسن سویه مرتبط به دلیل نبود ارزیابی خطر، در مراکز حیاتوحش با احتیاط ویژه صورت گرفت یا انجام نشد.
ایجاد ایمنی پایدار: واکسن باید توانایی ایجاد ایمنی پایدار را داشته باشد. بسیاری از واکسنهای حیوانات اهلی در گونههای وحشی ایمنی کافی ایجاد نمیکنند و تزریق آنها احساس امنیت کاذب به وجود میآورد که میتواند به کاهش حساسیت نسبت به رعایت پروتکلهای بهداشتی منجر شود.
عدم بازگشت به حدت: مهمترین مسئله، خطر ابتلای حیوان وحشی پس از واکسیناسیون است. در منابع معتبر دامپزشکی حیاتوحش، گزارشهای مستندی از بازگشت به حدت عوامل بیماریزای موجود در واکسنهای گونههای اهلی وجود دارد که به بروز بیماریهای شدید و حتی کشنده در حیوانات وحشی انجامیده است.
باستانی افزود که به همین دلیل، تعداد واکسنهای واقعاً ایمن و مورد تأیید برای استفاده در حیاتوحش در جهان بسیار محدود است. در همین چارچوب، تعداد محدودی واکسن سهظرفیتی ایمن برای یوزپلنگهای سایت ملی توران با رایزنی دامپزشکان بینالمللی وارد کشور شده و با رعایت کامل زنجیره سرد، تزریق شدهاند.
مقابله مرکز بازپروری پردیسان با تهدید ویروس پنلوکوپنی
ویروس پنلوکوپنی گربهسانان مقاومت محیطی بالایی دارد و میتواند برای مدت طولانی در سطوح و محیط باقی بماند. این ویروس علاوه بر انتقال مستقیم بین حیوانات، از مسیرهای غیرمستقیم از جمله تماس با کفش، لباس، تجهیزات و وسایل نگهداری حیوانات نیز منتقل میشود. به همین دلیل، حتی رعایت دقیق بهداشت و ضدعفونی نیز نمیتواند خطر ورود ویروس را به طور کامل حذف کند و نیازمند اقدامات قرنطینهای، بیوسکوریتی و پایش مداوم است.
اقدامات اضطراری و درمانی:
نخستین مورد بیماری در یک گربه جنگلی به صورت فوقحاد بروز کرد و منجر به مرگ سریع حیوان بدون علائم کلاسیک شد. بلافاصله و با همکاری بخشهای ویروسشناسی و پاتولوژی دانشکده دامپزشکی دانشگاه تهران، بررسیهای میکروبیولوژیک و پاتولوژی آغاز و پس از تشخیص عامل بیماریزا، قرنطینه و ضدعفونی کامل سطوح با مواد مؤثر انجام گرفت.
با وجود این اقدامات، به دلیل دوره کمون بیماری، سه روز بعد علائم اولیه در یک کاراکال مشاهده و درمان پیشرفته بلافاصله آغاز شد. دامپزشکان سازمان حفاظت محیطزیست شبانهروزی برای نجات جان حیوان وحشی تلاش کردند، اما متاسفانه به دلیل شدت بالای بیماری در گربهسانان حیاتوحش، حیوان پس از سه روز تلف شد.
با هدف شکستن چرخه گردش ویروس، تمامی گربهسانان به طور جداگانه قرنطینه شدند. همچنین، پس از استعلام از شرکت سازنده واکسن، یک دوز واکسن کشته off-label تازه وارد شده به کشور به صورت آزمایشی به یک گربهسان وحشی تزریق و به مدت یک هفته از نظر بروز شوک یا بیماری تحت پایش قرار گرفت. پس از اطمینان از ایمنی تزریقی، واکسن تحت نظارت در سایر گربهسانان نیز استفاده شد، هرچند به دلیل نبود امکان تیتراسیون ایمنی در حیوانات در کشور، درباره میزان ایمنیزایی آن تردید علمی جدی وجود دارد.
رویکرد بلندمدت و نیاز به حمایت جمعی در حفاظت از حیاتوحش
دکتر باستانی با اشاره به ایرادات زیرساختی موجود در مرکز بازپروری حیاتوحش پردیسان که ریشه در سالهای گذشته دارد، اعلام کرد که سازمان حفاظت محیطزیست پس از تجهیز کامل امکانات تشخیصی و درمانی این مرکز، فرایند بازسازی و اصلاح قفسها و فضاهای نگهداری را بر اساس دستورالعملها و استانداردهای مراکز بازپروری حیاتوحش آغاز کرده است. این اقدامات با هدف ارتقای سطح بیوسکوریتی، کاهش تماسهای غیرضروری و بهبود شرایط نگهداری انجام میشود و پس از عبور کامل از شرایط قرنطینه و تثبیت وضعیت بهداشتی مرکز، با جدیت ادامه خواهد یافت.
وی تأکید کرد که یک مرکز بازپروری حیاتوحش چندمنظوره با ورودی بالای حیوانات بیمار، در قلب یکی از پرتراکمترین مناطق شهری، همواره در معرض عوامل پاتوژن اجتنابناپذیر قرار دارد. چنین همهگیریهایی در مراکز مشابه در سراسر جهان ثبت شده و در منابع علمی مرور شدهاند. مرکز بازپروری پردیسان نیز از این قاعده مستثنی نیست و انتظار علمی و واقعبینانه آن است که با وجود رعایت حداکثری اصول بهداشتی و نبود امکان واکسیناسیون اصولی، وقوع چنین رخدادهایی هرگز به طور کامل قابل حذف نباشد.
حفاظت از حیاتوحش مسیری پیچیده و تخصصی است که نیازمند همراهی مستمر جامعه، رسانهها و نهادهای مسئول است. دامپزشکان و تیمهای تخصصی سازمان حفاظت محیطزیست با حداکثر تلاش شبانهروزی، تخصص و تعهد علمی، در مسیر حفظ، درمان و صیانت از گونههای حیاتوحش عمل میکنند. تمامی تصمیمات بهداشتی و دامپزشکی در مراکز تحت مدیریت سازمان، بر اساس دانش علمی موجود، امکانات عملی در دسترس و با بهرهگیری از مشورت دامپزشکان داخلی و کارشناسان بینالمللی حیاتوحش اتخاذ شده و ادامه خواهد یافت. طرح پرسش و مطالبگری آگاهانه، زمانی که مبتنی بر واقعیتهای علمی باشد، میتواند به بهبود فرایندها و ارتقای استانداردهای حفاظتی کمک شایانی کند.
مطالب مرتبط
- پرداخت خارج از دفاتر اسناد رسمی ممنوع شد؛ کارت اعتباری جدید دفاتر در راه است
- قاتل فراری جوان ۲۷ ساله در کرمانشاه سرانجام در چنگال عدالت گرفتار شد
- رومانی با تخصیص ۵۰ میلیون یورو، حمایت خود را از برنامه خرید تسلیحات آمریکایی برای اوکراین اعلام کرد
- پنج نفر در حادثه گاز گرفتگی گلبهار مسموم و راهی بیمارستان شدند
میثم قدیری، یکی از روزنامهنگاران برجسته و کارکشته در حوزه رسانهای کشور است که سالها در مجلههای خبری مختلف به فعالیت پرداخته است. او به دلیل داشتن دیدی عمیق و تحلیلی نسبت به مسائل سیاسی و اقتصادی و…به عنوان یک منبع خبری قابل اعتماد شناخته میشود.
